โดย : ธเนศวร์ เจริญเมือง บรรณาธิการ

จำนวน : 1,041 หน้า 

.

​หนังสือชุดนี้พยายามสื่อสาร คือการตั้งคำถามถึงความเหลื่อมล้ำระหว่าง "เมือง" กับ "ชนบท" ซึ่งในความเป็นจริงควรมีความแตกต่างกันเพียงความหนาแน่นของประชากรและสถาปัตยกรรม ทว่าคุณภาพชีวิต การศึกษา สาธารณสุข สภาพแวดล้อม และโครงสร้างพื้นฐาน ควรมีมาตรฐานที่ทัดเทียมกัน บทสรุปจากการตกผลึกทางวิชาการชี้ให้เห็นว่า "การกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น" และ "การส่งเสริมประชาธิปไตย" คือกุญแจสำคัญในการบรรลุเป้าหมายดังกล่าว หนังสือชุดนี้จึงเปรียบเสมือนภาพฉายของการพัฒนาการปกครองส่วนท้องถิ่นไทย ตั้งแต่จุดเริ่มต้นของการตั้งสุขาภิบาลในปี พ.ศ. 2440 จวบจนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2565) โดยแบ่งเนื้อหาออกเป็น 5 เล่ม ดังนี้

.

​เล่มที่ 1 ประวัติศาสตร์กับการเมืองการปกครองท้องถิ่น

​บรรณาธิการ: ธเนศวร์ เจริญเมือง

จำนวน: 182 หน้า

.

​หนังสือเล่มปฐมฤกษ์ว่าด้วยรากฐานทาง "ประวัติศาสตร์" ที่สอดคล้องประสานไปกับการเมืองและการปกครองส่วนท้องถิ่นตลอดระยะเวลากว่า 125 ปี เนื้อหาในเล่มนำเสนอภาพการต่อสู้ การรวมศูนย์ และการขยายอำนาจของรัฐไทยที่ส่งผลกระทบต่อท้องถิ่นในภูมิภาคต่าง ๆ ประกอบด้วยบทนำ 1 ชิ้น และบทความ 5 ชิ้น ได้แก่

.

บทนำ: เดินหน้าออกจากจินตนาการเก่า (ธงชัย วินิจจะกูล)

.

ท้องถิ่น ชาติ ในประวัติศาสตร์การเมืองอีสาร (สมชัย ภัทรธนานันท์)

.

การรวมศูนย์ด้านทรัพยากรป่าไม้ในสมัครรัชกาลที่ 5 กับผลกระทบต่อล้านนา (อารยา ฟ้ารุ่งสาง)

.

การเมืองการปกครองในจังหวัดชายแดนภาคใต้และการกระจายอำนาจรูปแบบใหม่ (ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี)

.

การขยายอำนาจของรัฐไทยในการกระจายอำนาจ (ชัยพงษ์ สำเนียง)

.

ลำดับเหตุการณ์: รัฐและท้องถิ่นไทย (นรเศรษฐ ชุ่มถนอม, สัพพัญญู วงศ์ชัย และหฤทัยชนก คำใส)

.

​เล่มที่ 2 พัฒนาการองค์กรปกครองท้องถิ่น จากอดีต-ปัจจุบัน

​บรรณาธิการ: ธเนศวร์ เจริญเมือง 

จำนวน: 208 หน้า

.

​หนังสือเล่มที่สองเจาะลึกถึงวิวัฒนาการและรูปแบบขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) แต่ละประเภทในประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็น องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เทศบาล องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) รวมถึงองค์กรปกครองรูปแบบพิเศษอย่างเมืองพัทยา และกรุงเทพมหานคร โดยชี้ให้เห็นถึงพลวัต การเปลี่ยนผ่าน และข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง ประกอบด้วยบทความ 6 ชิ้น ได้แก่

.

องค์การบริหารส่วนตำบล: พัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงในอนาคต (โกวิทย์ พวงงาม)

.

พลวัตของเทศบาลไทยจากยุคประชาธิปไตยครึ่งใบก่อนถึงรัฐประหาร 2557 (ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัลย์)

.

องค์การบริหารส่วนจังหวัด: 88 ปีของพัฒนาการที่ถูกปิดล้อมด้วยระบอบที่ไม่เป็นประชาธิปไตย (อลงกรณ์ อรรคแสง)

.

กรุงเทพมหานคร - องค์กรปกครองท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ จากความใฝ่ฝันสู่ศูนย์รวมปัญหา (พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์)

.

43 ปี เมืองพัทยา: 2521-2564 พัฒนาการ การเปลี่ยนผ่าน และความท้าทายในอนาคต (โอฬาร ถิ่นบางเตียว)

.

กระจายอำนาจ ออโตโนมี่ และอาร์เอสดี: สำรวจข้อถกเถียงเกี่ยวกับการปกครองตนเองในความขัดแย้งชายแดนใต้/ปาตานี (รอมฎอน ปันจอร์)

.

​เล่มที่ 3 การเมืองท้องถิ่น: ความร่วมมือ ปัญหา อุปสรรค และความขัดแย้ง

​บรรณาธิการ: ธเนศวร์ เจริญเมือง

จำนวน: 210 หน้า

.

​เล่มที่สามมุ่งเน้นวิเคราะห์กลไกการทำงานและภูมิทัศน์ของการเมืองระดับท้องถิ่น ทั้งในมิติของการเลือกตั้ง บทบาทของสภาท้องถิ่น การตรวจสอบการทุจริตภายใต้ระบบรวมศูนย์อำนาจ ตลอดจนความขัดแย้งและความรุนแรงที่เกิดขึ้น รวมถึงการนำเสนอโมเดลความร่วมมือใหม่ ๆ แบบรวมพลัง ประกอบด้วยบทความ 7 ชิ้น ได้แก่

.

อดีต ปัจจุบัน และอนาคตของการเลือกตั้งท้องถิ่นไทย (ประจักษ์ ก้องกีรติ)

.

พรรคการเมืองและการเลือกตั้งท้องถิ่น: ความสัมพันธ์และแนวโน้มในอนาคต (ธวัชชัย วรกิตติมาลี)

.

สภาท้องถิ่น: กำเนิด พัฒนาการ ข้อสังเกต อุปสรรค ความท้าทาย และการก้าวไปข้างหน้า (ปฐวี โชติอนันท์)

.

จากวันนั้นถึงวันนี้ อนาคตของโมเดลการพัฒนาเมืองขอนแก่น มุมมองการวางแผนแบบรวมพลัง (รวี หาญเผชิญ)

.

การมีส่วนร่วมของประชาชน: กรณีศึกษานโยบายของนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ และบทบาทของสภาพลเมืองเชียงใหม่ (ชนินทร เพ็ญสูตร)

.

ทุจริตคอร์รัปชันในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กับปัญหาระบบการตรวจสอบแบบรวมศูนย์อำนาจ (ประเทือง ม่วงอ่อน)

.

ความขัดแย้งและความรุนแรงในการเมืองท้องถิ่นไทย (ณัฐกร วิทิตานนท์)

.

​เล่มที่ 4 การบริหารขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

​บรรณาธิการ: ธเนศวร์ เจริญเมือง 

จำนวน: 183 หน้า

.

​เล่มที่สี่ขยับเข้าสู่มิติของการบริหารจัดการสาธารณะ (Public Administration) ของท้องถิ่น ทั้งในด้านโครงสร้างการบริหารงานบุคคล อำนาจทางการคลัง และความท้าทายร่วมสมัยที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องเผชิญ เช่น ปัญหาการผังเมือง หรือสภาวะ "เมืองหด" (Shrinking Cities) ประกอบด้วยบทความ 7 ชิ้น ได้แก่

.

ท้องถิ่นไทยกับการผังเมืองและการอนุรักษ์เมือง (ยงธนิศร์ พิมลเสถียร)

 

การพัฒนาเมืองบนฐานระบบนิเวศ (จำเนียร วรรันต์ชัยพันธ์)

.

เมืองหดกับความท้าทายสำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อภิวัฒน์ รัตนวราหะ)

.

ข้อบัญญัติท้องถิ่น: กลับไม่ได้ไปไม่ถึง (ยอดพล เทพสิทธา)

.

กฎหมายและโครงสร้างการบริหารงานบุคคลแผนอัตรากำลังและรายจ่ายด้านบุคลากร: ประเด็นท้าทายในการบริหารงานบุคคลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (วศิน โกมุท)

.

อำนาจทางการคลังขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตประชาชน (ดารุณี พุ่มแก้ว)

.

การจัดการองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไทย ใน 124 ปี (ปัฐมาวดี จงรักษ์)

.

​เล่มที่ 5 ท้องถิ่นในรอบ 125 ปี (พ.ศ. 2440-2565): ประเด็นและความท้าทาย

​บรรณาธิการ: ธเนศวร์ เจริญเมือง 

จำนวน: 258 หน้า

.

​เล่มสุดท้ายของชุดหนังสือทำหน้าที่สังเคราะห์ประเด็นร่วมและความท้าทายที่ทำให้พัฒนาการของท้องถิ่นไทยหยุดชะงัก หรือต้องเวียนว่ายอยู่กับข้อถกเถียงเดิม ๆ ไม่ว่าจะเป็นการจัดการศึกษา สาธารณสุข การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ไปจนถึงการศึกษาเปรียบเทียบกับประสบการณ์ของต่างประเทศเพื่อนำมาปรับใช้ ประกอบด้วยบทความ 7 ชิ้น ได้แก่

.

คำถามต่อแนวนโยบายและบทบาทหน้าที่ในการจัดการศึกษาโดยท้องถิ่น หลังสองทศวรรษของการปฏิรูปการศึกษา (อรรถพล อนันตวรสกุล)

.

สาธารณสุขกับการปกครองท้องถิ่นไทย การเดินทางที่คดเคี้ยวและยาวไกล (นายแพทย์สุภัทร ฮาสุวรรณกิจ)

.

ท้องถิ่น: สภาวะด้อยอำนาจในการจัดการปัญหาหมอกควันและฝุ่นละอองขนาดเล็ก (พนม กุนาวงศ์ และ สุรีรัตน์ กองวี)

.

พิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์และการจัดการวัฒนธรรมท้องถิ่น กรณีจังหวัดแม่ฮ่องสอน (วสันต์ ปัญญาแก้ว)

.

การปกครองท้องถิ่นกับมิติการบริหารจัดการ "ทรัพยากรร่วมป่าและอากาศ" กรณีศึกษาจังหวัดเชียงใหม่ (มัทนา ปัญญาคำ)

.

การสร้างสรรค์ท้องถิ่นและประชาธิปไตยเพื่อคัดง้างกับระบบทุนนิยม (เก่งกิจ กิติเรียงลาภ)

.

ประสบการณ์จากการปกครองท้องถิ่นของต่างประเทศและการปรับใช้สำหรับประเทศไทย (ศุภสวัสดิ์ ชัชวาลย์)

​บทสรุป

.

หนังสือชุด "125 ปี ของการปกครองท้องถิ่นไทย" ทั้ง 5 เล่ม ถือเป็นเอกสารอ้างอิงทางวิชาการที่ทรงคุณค่าสำหรับการศึกษาทางรัฐศาสตร์และการกำหนดนโยบายสาธารณะ (เพราะการจะรวมคนทำงานเรื่องท้องถิ่นหลาย ๆ คนให้มาเขียนหนังสือร่วมกันในลักษณะนี้คงไม่มีทางเกิดขึ้นได้บ่อยนัก) ไม่เพียงแต่บันทึกประวัติศาสตร์การกระจายอำนาจของไทยได้อย่างสมบูรณ์ แต่ยังให้กรอบคิดที่หลากหลายสำหรับการยกระดับขีดความสามารถขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อตอบสนองต่อความท้าทายในการบริหารราชการยุคใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน