พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่ By ภิญญาพันธุ์ พจนะลาวัณย์ - รีวิวเว้ย (3)

รีวิวเว้ย (2252) "พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่" ได้เปิดประเด็นชวนคิดและท้าทายโครงสร้างความเชื่อของสังคมไทยผ่านคำถามสำคัญที่ว่า ทำไมต้องพุทธ (ดิสนีย์) แลนด์ "พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่" เปรียบเปรยวัดไทยในยุคสมัยใหม่ให้เป็นดั่ง "สวนสนุก" หรือพื้นที่จำลองทางความเชื่อที่ถูกออกแบบมาเพื่อดึงดูดผู้คน ไม่ต่างจากดิสนีย์แลนด์ที่มอบประสบการณ์ความบันเทิงเหนือจริง ทว่าพุทธแลนด์กลับมอบ "ความสุขทางใจ" และ "บุญสำเร็จรูป" ที่ตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคในยุคทุนนิยม การใช้ภาพจำของความยิ่งใหญ่อลังการเพื่อดึงดูดศรัทธาและเม็ดเงินบริจาค จึงกลายเป็นกลยุทธ์สำคัญที่ทำให้วัดไทยหลายแห่งทรานส์ฟอร์มตัวเองไปสู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงจิตวิญญาณอย่างเต็มรูปแบบ
หนังสือ : พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่
โดย : ภิญญาพันธุ์ พจนะลาวัณย์
จำนวน : 304 หน้า
.
"พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่" เจาะลึกลงไปถึงปรากฏการณ์ พุทธหลากชนิดกับการสร้างศาสนสถานและสิ่งก่อสร้างมหัศจรรย์ขนาดยักษ์ "พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่" ชี้ให้เห็นว่าวัดไม่ได้ผูกขาดอยู่กับพุทธศาสนาเถรวาทแบบดั้งเดิมอีกต่อไป แต่เกิดการผสมผสานความเชื่อแบบพราหมณ์-ฮินดู ผี และเทพเจ้าจีน เข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน เราจึงได้เห็นการสร้างหลวงพ่อโต พระพิฆเนศ เจ้าแม่กวนอิม หรือแม้แต่ท้าวเวสสุวรรณขนาดมหึมา การสร้างสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ใหญ่ที่สุดในโลกหรือมีสถาปัตยกรรมที่อลังการที่สุด ไม่ได้เป็นเพียงการแสดงออกถึงความศรัทธาเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์แห่งอำนาจบารมี เป็นพื้นที่แห่งการแข่งขัน และเป็น "แลนด์มาร์ก" ที่ดึงดูดสายตาผู้คนให้หลั่งไหลเข้ามาทำบุญ ซึ่งส่งผลดีต่อเศรษฐกิจของวัดโดยตรง
.
หากมองในมิติประวัติศาสตร์เศรษฐกิจ สภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อ การก่อรูปของพุทธ (ดิสนีย์) แลนด์ ก่อนวิกฤตเศรษฐกิจ 2540 นั้นสัมพันธ์กับยุคเศรษฐกิจฟองสบู่ของไทยอย่างแยกไม่ออก ยุคนั้นเป็นช่วงเวลาที่ผู้คนและภาคธุรกิจมีความมั่งคั่งสูง การบริจาคเงินจำนวนมหาศาลเพื่อสร้างถาวรวัตถุทางศาสนาขนาดใหญ่ถือเป็นการเสริมบารมีและแสดงฐานะทางสังคม วัดหลายแห่งเริ่มปรับตัวเข้าสู่ความเป็นองค์กรทางศาสนาที่มีความเป็นพุทธพาณิชย์ มีการนำระบบการจัดการแบบธุรกิจมาใช้เพื่อรองรับกระแสศรัทธา โครงการก่อสร้างพุทธสถานขนาดยักษ์จึงผุดขึ้นมากมายราวกับดอกเห็ด เพื่อรองรับอุปสงค์ทางจิตวิญญาณของคนชั้นกลางและเศรษฐีใหม่ที่ต้องการความมั่นคงทางใจควบคู่ไปกับความมั่งคั่งทางวัตถุ
.
อย่างไรก็ตาม เมื่อฟองสบู่แตก ปรากฏการณ์นี้กลับไม่ได้หายไป ทว่าได้ปรับตัวกลายสภาพเป็น สวนสนุกทางจิตวิญญาณแบบไทย ๆ หลังวิกฤตเศรษฐกิจ 2540 อย่างเต็มรูปแบบ ความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมทำให้ผู้คนโหยหาที่พึ่งที่ให้ผลลัพธ์รวดเร็ว วัดจึงต้องเพิ่ม "กิมมิก" หรือลูกเล่นใหม่ ๆ เข้าไปเพื่อดึงดูดผู้คน ทั้งการสร้างจุดเช็คอินถ่ายรูป การจัดโซนทำบุญสะเดาะเคราะห์แบบครบวงจร ไปจนถึงการขายเครื่องรางของขลังที่เน้นพุทธคุณด้านโชคลาภ ปลดหนี้ และความร่ำรวย พุทธแลนด์ในยุคนี้จึงทำหน้าที่เป็นเสมือนสถานบำบัดความเครียดและเป็นความหวังของชนชั้นกลางถึงรากหญ้าที่ต้องดิ้นรนในระบบเศรษฐกิจที่เปราะบางและไร้ความแน่นอน
.
สถานการณ์ยิ่งทวีความซับซ้อนและน่าสนใจมากขึ้นเมื่อก้าวเข้าสู่ยุค พุทธ (ดิสนีย์) แลนด์ ศาสนสถานหลังรัฐประหาร 2557 โควิด-19 และเศรษฐกิจดิ่งเหว ในช่วงเวลาที่การเมืองถึงทางตัน โรคระบาดจำกัดการเดินทาง และเศรษฐกิจซบเซาอย่างหนัก วัดไทยก็ยังคงแสดงศักยภาพในการเอาตัวรอดได้อย่างน่าทึ่ง เราได้เห็นการปรับตัวสู่โลกดิจิทัล เช่น การทำบุญออนไลน์ รวมถึงการปลุกกระแสสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ตอบโจทย์ความอยู่รอดเฉพาะหน้า ความอลังการของพุทธแลนด์ในยุคนี้สะท้อนภาพความสิ้นหวังของประชาชนต่อโครงสร้างรัฐและสวัสดิการสังคมที่ล้มเหลว เมื่อพึ่งพารัฐไม่ได้ การหันหน้าเข้าหาสิ่งก่อสร้างมหัศจรรย์และอำนาจเหนือธรรมชาติจึงเป็นทางออกที่ช่วยปลอบประโลมใจให้ก้าวผ่านวิกฤตรายวันไปได้
.
"พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่" จึงไม่ใช่เพียงการวิพากษ์วิจารณ์ความเสื่อมถอยของพุทธศาสนา หรือการโจมตีพุทธพาณิชย์อย่างตื้นเขิน แต่ "พุทธแลนด์ แดนศรัทธาวัดไทยสมัยใหม่" ได้พานักอ่านไปสำรวจความเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างสังคม การเมือง และเศรษฐกิจไทยที่ถูกบันทึกไว้ผ่านสถาปัตยกรรมและการจัดการของวัด หนังสือเล่มนี้ทำหน้าที่เป็นเสมือนกระจกบานใหญ่ที่สะท้อนให้เห็นว่า ท้ายที่สุดแล้ว "พุทธแลนด์" ก็คือภาพจำลองของสังคมไทยที่ขับเคลื่อนด้วยทุนนิยม ความเหลื่อมล้ำ และความหวังอันเปราะบาง ที่ซึ่งศรัทธาถูกแปรรูปเป็นยาสามัญประจำบ้าน เพื่อเยียวยาบาดแผลของผู้คนในยุคสมัยที่ไร้ความมั่นคงอย่างแท้จริง

เข้าสู่ระบบเพื่อแสดงความคิดเห็น